अद्वितीय सम्भावना बोकेको रूपालाई रचनात्मक सुझाव : याम रोका

याम रोका –
गण्डकी प्रदेश प्राकृतिक सम्पदाले धनी प्रदेश हो। हिमाल, पहाड, ताल, वन, संस्कृति र समुदायको अनुपम संगम यही प्रदेशको पहिचान हो। यी सम्पदामध्ये रूपा ताल केवल नेपालको तेस्रो ठूलो प्राकृतिक ताल मात्र होइन, भविष्यमा गण्डकी प्रदेशको आर्थिक, पर्यावरणीय र पर्यटन विकासको प्रमुख आधार बन्न सक्ने अद्वितीय सम्भावना बोकेको सम्पदा हो।

हाल नेपाल सरकारद्वारा करिब रु. ४ अर्ब ५० करोड लागतमा सञ्चालन भइरहेको ‘रूपा ताल संरक्षण तथा विकास आयोजना’ ले यस क्षेत्रप्रति आशा जगाएको छ। आयोजना सम्पन्न भएपछि हाल करिब १३५ हेक्टर क्षेत्रफलमा रहेको ताल करिब ६८२ हेक्टर सम्म विस्तार हुने अपेक्षा गरिएको छ। यसले जलसञ्चय, जैविक विविधता, मत्स्य उत्पादन, वातावरण संरक्षण तथा पर्यटन विकासमा नयाँ आयाम थप्नेछ।
यो आयोजना केवल बाँध निर्माणको परियोजना होइन; यो भविष्यका पुस्ताका लागि प्रकृतिको संरक्षण, स्थानीय रोजगारी, ग्रामीण अर्थतन्त्रको सुदृढीकरण तथा अन्तर्राष्ट्रिय पर्यटनको ढोका खोल्ने दूरदर्शी अभियान हो।

केही रचनात्मक सुझावहरू:

१. अपूर्ण रिङ रोडलाई उच्च प्राथमिकता दिइयोस्
हाल रूपाकोट रिसोर्टतर्फको किनार हुँदै निर्माण भएको सडकले पर्यटन र स्थानीय आवागमनलाई सहज बनाएको छ। अब तालबेँसीबाट सुरु भई रूपा तालको अर्को किनार हुँदै सातमुहाने र खोलाको छेउसम्म बाँकी रहेको रिङ रोड निर्माणलाई उच्च प्राथमिकतामा राखिनुपर्छ।
यो सडक निर्माण भएमा सम्पूर्ण रूपा ताललाई घेरिएको एकीकृत लेक सर्किट (Lake Circuit) तयार हुनेछ। यसले पर्यटकको बसाइ अवधि बढाउने, स्थानीय बस्ती र व्यवसायलाई जोड्ने तथा तालको सम्पूर्ण सौन्दर्य अनुभव गर्ने अवसर प्रदान गर्नेछ।

२. जल सिद्धेश्वर मन्दिरलाई राष्ट्रिय धार्मिक–पर्यटकीय गन्तव्य बनाइयोस्
काठको जराबाट प्राकृतिक रूपमा पानीको मूल निस्कने जल सिद्धेश्वर मन्दिर नेपालकै दुर्लभ प्राकृतिक तथा धार्मिक सम्पदामध्ये एक हो। यसको वैज्ञानिक अध्ययन, संरक्षण, प्रचारप्रसार तथा व्यवस्थित पहुँचमार्फत यसलाई राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय धार्मिक पर्यटनको केन्द्रका रूपमा विकास गर्न सकिन्छ।

३. तालबेँसी प्राकृतिक स्नानस्थललाई स्वास्थ्य पर्यटनसँग जोडियोस्
तालबेँसीको प्राकृतिक मुहानलाई व्यवस्थित गरी Spring Bath Station का रूपमा विकास गरिनुपर्छ। प्राकृतिक स्नान, विश्राम तथा स्वास्थ्य पर्यटनको केन्द्रका रूपमा यसले स्वदेशी तथा विदेशी पर्यटकलाई आकर्षित गर्न सक्छ।

४. रूपा–बेगनास पर्यटन करिडोरको अवधारणा अघि बढाइयोस्
बेगनास र रूपा ताल भौगोलिक रूपमा नजिक छन्। यी दुई ताललाई एउटै पर्यटन करिडोर का रूपमा विकास गरी संयुक्त पर्यटन प्याकेज, साइकल मार्ग, जलयात्रा, सांस्कृतिक कार्यक्रम र स्थानीय उत्पादनको प्रवर्द्धन गर्न सकिन्छ।

५. समुदायलाई केन्द्रमा राखेर पर्यटन विकास गरियोस्
रूपा ताल पुनर्स्थापना तथा मत्स्य सहकारीले विश्वसमक्ष सामुदायिक संरक्षणको सफल उदाहरण प्रस्तुत गरिसकेको छ। यही मोडललाई विस्तार गर्दै होमस्टे, कृषि पर्यटन, जैविक कृषि, स्थानीय हस्तकला तथा सांस्कृतिक कार्यक्रमलाई पर्यटनसँग जोड्नुपर्छ।

६. युवालाई रोजगारी दिने विशेष कार्यक्रम सञ्चालन गरियोस्
पर्यटन गाइड, बोटिङ सञ्चालन, साइकल सेवा, डिजिटल प्रचारप्रसार, होटल व्यवस्थापन, स्थानीय उत्पादन बिक्री, सांस्कृतिक प्रस्तुति लगायतका क्षेत्रमा स्थानीय युवालाई प्राथमिकता दिइनुपर्छ।

७. वातावरण संरक्षणलाई विकाससँगै अघि बढाइयोस्
तालको विस्तारसँगै वन, चराचुरुङ्गी, स्थानीय माछा प्रजाति र सिमसार क्षेत्रको संरक्षणलाई समान प्राथमिकता दिनुपर्छ। विकास र वातावरणबीच सन्तुलन कायम गर्नु नै दिगो विकासको आधार हो।

८. निजी क्षेत्रसँग सहकार्य बढाइयोस्
होटल, रिसोर्ट, सहकारी, स्थानीय व्यवसायी तथा पर्यटन उद्यमीबीच समन्वय गरी दीर्घकालीन पर्यटन गुरुयोजना तयार गर्न आवश्यक छ। यसले लगानी, सेवा र गुणस्तरमा सुधार ल्याउनेछ।

अब सबैको साझा जिम्मेवारी
रूपा तालको विकास कुनै एक मन्त्रालय, गाउँपालिका वा निकायको मात्र जिम्मेवारी होइन। संघीय सरकार, गण्डकी प्रदेश सरकार, रूपा गाउँपालिका, पोखरा महानगरपालिका, निजी क्षेत्र, स्थानीय समुदाय, सञ्चारमाध्यम तथा नागरिक समाज सबैले साझा प्रतिबद्धताका साथ अघि बढ्नुपर्छ।

अन्तिम आग्रह
आज रूपा ताल एउटा ऐतिहासिक मोडमा उभिएको छ। आवश्यक पूर्वाधार समयमै निर्माण गर्न सकिए, योजनाहरू प्रभावकारी रूपमा कार्यान्वयन भए र समुदायलाई विकासको केन्द्रमा राखियो भने आगामी केही वर्षभित्र रूपा ताल नेपालकै उत्कृष्ट सामुदायिक पर्यटन गन्तव्य मात्र होइन, दक्षिण एशियाको अनुकरणीय प्राकृतिक पर्यटन मोडल बन्न सक्ने क्षमता राख्छ।

रूपा तालको विकास कुनै क्षेत्र विशेषको विकास मात्र होइन; यो कास्की, गण्डकी प्रदेश र समग्र नेपालको दिगो समृद्धितर्फको साझा यात्रा हो।
अब समय आलोचनाको भन्दा बढी सहकार्य, दूरदृष्टि र कार्यान्वयनको हो। रूपा तालले अवसर दिएको छ—अब त्यसलाई वास्तविक उपलब्धिमा रूपान्तरण गर्ने जिम्मेवारी हामी सबैको हो।