बेगनासताल : पोखराको अपार सम्भावना, ओझेलमा परेको प्राकृतिक सम्पदा

याम रोका 
पोखराको नाम आउँदा अधिकांश मानिसको मनमा सबैभन्दा पहिले फेवा तालको तस्वीर आउँछ। तर फेवाको छायाँमा रहेर पनि विशाल सम्भावना बोकेको बेगनास ताल आजसम्म आफ्नो वास्तविक उचाइमा पुग्न सकेको छैन। पोखरा उपत्यकाका तालहरूमध्ये फेवापछि दोस्रो ठूलो र नेपालको तेस्रो ठूलो प्राकृतिक ताजा पानीको ताल बेगनास, स्वच्छता, प्राकृतिक सौन्दर्य, सहज पहुँच र पर्यटन विकासका दृष्टिले देशकै उत्कृष्ट गन्तव्य बन्न सक्ने आधार बोकेको छ।

बेगनास तालको सबैभन्दा ठूलो विशेषता यसको स्वच्छ र शान्त वातावरण हो। अन्य व्यावसायिक पर्यटकीय क्षेत्रको तुलनामा यहाँको पानी अझै पनि सफा, हरियाली वातावरणले घेरिएको र प्राकृतिक स्वरूपमा सुरक्षित छ। पौडी खेल्न, डुङ्गा सयर, कायाकिङ, माछा मार्ने मनोरञ्जन, प्रकृति अवलोकन तथा पारिवारिक घुमफिरका लागि यो ताल अत्यन्त उपयुक्त छ।

भौगोलिक हिसाबले पनि बेगनास ताल अत्यन्तै भाग्यमानी छ। पृथ्वी राजमार्गबाट करिब ३ किलोमिटर र पोखरा महानगरको केन्द्रबाट करिब १३ किलोमिटरको दूरीमा रहेको यस तालसम्म पुग्न अहिले विश्वस्तरको सडक निर्माण भइरहेको छ। सडक स्तरोन्नति सम्पन्न भएपछि यहाँ पुग्न अझ सहज हुनेछ र पर्यटन गतिविधिमा उल्लेखनीय वृद्धि हुने अपेक्षा गर्न सकिन्छ।

विश्वका धेरै तालहरूले सुरुआतमा बेगनासजस्तै शान्त र कम चर्चित अवस्थाबाट आफ्नो यात्रा थालेका थिए। इटालीको कोमो ताल, फ्रान्सको एनेसी ताल, स्लोभेनियाको ब्लेड ताल, अमेरिकाको टाहो ताल तथा जापानको कावागुची ताल आज विश्व पर्यटनका उत्कृष्ट गन्तव्य बनेका छन्। यी तालहरूको सफलताको आधार भनेको प्राकृतिक सम्पदाको संरक्षण, योजनाबद्ध पूर्वाधार विकास, स्थानीय समुदायको सहभागिता र अन्तर्राष्ट्रियस्तरको पर्यटन व्यवस्थापन हो।

बेगनास तालमा पनि यिनै विशेषताहरू विकास गर्न सकिने प्रशस्त सम्भावना छ। ताल वरिपरिका हरियाली डाँडाहरू, हिमालको दृश्य, स्थानीय संस्कृति, जैविक कृषि, होमस्टे, रिसोर्ट, साइक्लिङ मार्ग, पदमार्ग, योग तथा वेलनेस पर्यटन, जलक्रीडा, अन्तर्राष्ट्रिय पौडी तथा रोइङ प्रतियोगिता सञ्चालन गर्ने पर्याप्त अवसर छन्। यदि योजनाबद्ध ढंगले विकास गरियो भने बेगनासले पोखराको पर्यटनलाई वर्षभरि चलायमान बनाउन महत्वपूर्ण भूमिका खेल्न सक्छ।

तर विकासको नाममा प्राकृतिक सौन्दर्यको विनाश हुनु हुँदैन। ताल संरक्षण, फोहोर व्यवस्थापन, ढल नियन्त्रण, हरियाली संरक्षण, जलचर तथा जैविक विविधताको सुरक्षा, सुरक्षित पौडी क्षेत्र, आधुनिक डुङ्गा व्यवस्थापन, उद्धार सेवा र वातावरणमैत्री पर्यटनलाई प्राथमिकता दिनुपर्छ। दीर्घकालीन गुरुयोजनाका आधारमा विकास गरिए मात्र बेगनासको मौलिकता जोगाउन सकिन्छ।

यससँगै स्थानीय समुदायलाई पर्यटनको प्रत्यक्ष लाभ पुग्ने व्यवस्था गर्न आवश्यक छ। होमस्टे, स्थानीय परिकार, हस्तकला, कृषि पर्यटन, सांस्कृतिक कार्यक्रम तथा युवालाई उद्यमशीलतामा जोडेर विकास गरिए बेगनास केवल ताल होइन, सम्पूर्ण क्षेत्रको आर्थिक समृद्धिको आधार बन्न सक्छ।

आज आवश्यकता बेगनास तालको सम्भावनालाई केवल प्रशंसा गर्ने होइन, त्यसलाई कार्यान्वयनमा रूपान्तरण गर्ने हो। फेवा तालले पोखराको परिचय बनायो भने अब बेगनास तालले पोखराको भविष्य निर्माण गर्न सक्छ। प्राकृतिक सम्पदाको संरक्षणसँगै दिगो पर्यटन विकास गर्न सकियो भने बेगनास केवल गण्डकी प्रदेशको मात्र होइन, सम्पूर्ण नेपालको गौरव बन्नेछ।

सन्दर्भ सामग्री:
• नेपाल पर्यटन बोर्ड (Nepal Tourism Board)
• पोखरा महानगरपालिका पर्यटन पोर्टल
• Pokhara Tourism Council
• Ramsar Convention on Wetlands
• UN Tourism (UNWTO) – Sustainable Tourism Guidelines
• जल तथा मौसम विज्ञान विभाग, नेपाल (बेगनास तालको जलगुणस्तर अध्ययन)